Powrót

Jak wzmocnić odporność dziecka?

 

Układ odpornościowy pełni niezwykle ważną rolę w organizmie – ma go chronić przed szkodliwym wpływem drobnoustrojów. Aby układ immunologiczny mógł się prawidłowo rozwijać (a proces ten trwa nawet do 15. roku życia1), rodzice powinni go wspierać m.in. poprzez komponowanie prawidłowej diety dziecka. Jak jeszcze można budować tarczę ochronną organizmu?

Co wiesz o układzie immunologicznym dziecka?

Odporność dziecka kształtuje się jeszcze długo po narodzinach. W życiu płodowym dziecko rozwija się w bezpiecznym środowisku, a po przyjściu na świat zdrowy noworodek chroniony jest przed infekcjami głownie poprzez przeciwciała pochodzące od matki2. Jednak ich poziom w organizmie dziecka spada gwałtownie już po porodzie a zanim własne przeciwciała zostaną wyprodukowane, mija wiele tygodni3. Podatność na infekcje w dzieciństwie można wytłumaczyć zatem niedojrzałością układu immunologicznego. Odporność malucha musi się stopniowo wykształcić i „nauczyć” skutecznej walki z chorobami!

Jak wzmocnić odporność i hartować mały organizm?

Często, w języku potocznym, mówi się o hartowaniu dzieci. Właściwymi działaniami możemy pozytywnie „zaprogramować” zdrowie malucha na przyszłość. Tryb życia odgrywa bardzo ważną rolę w nabywaniu, kształtowaniu i wzmacnianiu odporności u dzieci. Czynniki pozytywnie wpływające na układ odpornościowy to przede wszystkim ruch na świeżym powietrzu, regularne wietrzenie mieszkania, dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza, okresowa zmiana klimatu, prawidłowe ubieranie dziecka. Kluczowe dla rozwoju i zapewnieniu optymalnego funkcjonowania komórek układu immunologicznego jest też właściwe żywienie4. Osłabienie organizmu, w tym odporności, może wynikać z niedoborów ważnych składników odżywczych.

Karmienie piersią a odporność

Zalet tego sposobu żywienia niemowląt nie da się przecenić. W pierwszym roku życia dziecka to mleko mamy jest podstawą jego diety. Kobiecy pokarm dostarcza wielu cennych składników, które wspomagają odporność dziecka w wielu aspektach. Czynniki odpornościowe zawarte w mleku matki są znaczącym źródłem odporności, zanim organizm dziecka zacznie wytwarzać własne przeciwciała, dodatkowo zwiększają kolonizację dobroczynnych bakterii i hamują kolonizację niewłaściwych oraz pomagają w eliminacji z organizmu bakterii i wirusów5. Badania potwierdzają, że karmienie naturalne wykazuje silne działanie ochronne noworodka przed infekcjami układu pokarmowego i oddechowego, a efekt ten utrzymuje się nawet po zakończeniu karmienia6. Dodatkowo mleko mamy dostarcza niemowlęciu odpowiednią ilość energii, białka, długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, prebiotyków oraz witamin i składników mineralnych, co również pomaga wzmocnić organizm i wzmocnić odporność.

Dieta na odporność

Prawidłowa dieta ma wielkie znaczenie dla rozwoju całego organizmu w kluczowym okresie 1000 pierwszych dni życia. Powinna zawierać składniki wspierające również kształtowanie się odporności, w tym m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-37. Żelazo to kolejny ważny składnik, który bierze udział w reakcjach odpornościowych, wspomagając rozwój systemu immunologicznego4. Jego niedobór już u ciężarnej jest przyczyną wielu poważnych zaburzeń, m.in. zaburzenia odporności u dziecka8. Dla prawidłowego przebiegu reakcji immunologicznych niezbędne są też witaminy A i C9. Deficyt witaminy D jest coraz częściej postrzegany jako czynnik ryzyka infekcji, związanych z niedoborami odporności10, dlatego w przypadku niemowląt i małych dzieci niezbędna jest suplementacja11. Coraz częściej badania potwierdzają wzrost odporności organizmu podczas przyjmowania zalecanych dawek witaminy D12.

Szczepienia: skuteczny sposób wspierania odporności

Szczepionka to preparat biologiczny który w założeniu imituje naturalną infekcję i prowadzi do rozwoju odporności analogicznej do tej którą uzyskuje organizm w czasie pierwszego kontaktu z prawdziwym drobnoustrojem (bakterią lub wirusem)13. Głównym celem szczepionki jest ochrona przed ciężkim przebiegiem choroby i powikłaniami, których nie da się przewidzieć. Wszelkie dowody naukowe świadczą o korzyściach szczepień, są one uznawane za jedną z najbardziej udanych i opłacalnych interwencji zdrowotnych oraz za jedno z największych osiągnięć ludzkości14. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat szczepionki uratowały niezliczone życia, obniżyły globalną zapadalność na polio o 99 procent i skutecznie zmniejszyły odsetek zachorowalności, niepełnosprawności i śmiertelności w wyniku wielu chorób14.

W Polsce szczepienia ochronne są realizowane zgodnie z corocznie aktualizowanym Programem Szczepień Ochronnych (PSO), obowiązkowych (bezpłatnych) i zalecanych (odpłatnych)15. Szczepienia dzieci i młodzieży według wieku czyli kalendarz szczepień określa co roku Ministerstwo Zdrowia oraz GIS, najbardziej aktualne dane można zatem znaleźć na stronach tych instytucji.

Szczepienia ochronne przeciw pneumokokom i meningokokom. Ile wiesz?

Dopiero od niedawna szczepionka na pneumokoki czyli konkretnie Streptococcus pneumoniae znajduje się w zakresie szczepień obowiązkowych, bezpłatnych16. Pneumokoki są groźnymi bakteriami, najczęściej wywołują zapalenie ucha środkowego i zapalenie płuc, znacznie rzadziej powodują bardzo groźną inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP)17.

Meningokoki to inaczej bakterie Neisseria meningitidis, szczepionka przeciw inwazyjnym zakażeniom jest aktualnie na liście szczepień zalecanych, nie obowiązkowych. Szczególnie zalecana jest niemowlętom od ukończenia 2 miesiąca życia oraz dzieciom i osobom dorosłym narażonym na ryzyko inwazyjnej choroby meningokokowej (m.in. przebywającym w zbiorowiskach jak przedszkola i żłobki) oraz dzieciom i osobom dorosłym z wrodzonymi niedoborami odporności16. Liczba dawek i schemat szczepienia zależy od wskazań producenta szczepionki.

Szczepionka przeciw grypie i rotawirusom dla najmłodszych

Na liście szczepień zalecanych znajduje się także szczepionka na grypę. Szczepienie przeciw grypie zaleca się wszystkim zdrowym osobom, ze szczególnym uwzględnieniem dzieciom w wieku od ukończenia 6 do ukończenia 60 miesiąca życia16. Szczepionki są ważne tylko jeden sezon epidemiczny ze względu na co sezonowe zmiany składu według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Dzieciom od 6 tygodnia życia do ukończenia 24 tygodnia życia zaleca się także doustną szczepionkę przeciw rotawirusom16
 23. 18.

Ruch na świeżym powietrzu

Aktywność fizyczna jest kluczowym czynnikiem dla zdrowia: pomaga rozwijać silne kości i mięśnie, wspierać kondycję i zdrowie serca, zachować prawidłową masę ciała, zmniejsza również ryzyko chorób przewlekłych18 a także pozytywnie wpływa na układ immunologiczny i wzmocnienie organizmu19. Dlatego dla budowania prawidłowej odporności warto jak najczęściej przebywać z dzieckiem na świeżym powietrzu. Spacerować z niemowlęciem, a gdy dziecko będzie starsze – pozwolić mu się bawić, małe dzieci powinny mieć codziennie przynajmniej 90 minut aktywności fizycznej20. W ten sposób najlepiej pozna i zrozumie otaczający je świat.

Dobrze jest też zachęcać maluchy do aktywności fizycznej przez dawanie dobrego przykładu, ponieważ aktywni rodzice to bardziej aktywne dzieci21. Pozwól się ubrudzić – warto pozwolić dziecku, aby spędzało czas z rówieśnikami – w żłobku, przedszkolu czy na podwórku. Zabawa w piaskownicy lub na placu zabaw to okazja, aby dziecko trochę się ubrudziło – na zdrowie. Wystarczy, że umyje się po powrocie do domu. Zbyt sterylne warunki sprawią, że dziecko częściej będzie chorowało. Dodatkowo od czasu do czasu  warto wybrać się na wycieczkę i zmienić klimat. Kilka dni nad morzem, w górach lub w lesie na pewno korzystnie wpłyną na odporność dziecka.

Czas na odpoczynek i sen

Stres negatywnie wpływa na układ odpornościowy22. Właśnie dlatego ważne jest, aby zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa. Maluch powinien wiedzieć, kiedy jest czas na odpoczynek i sen. A ten powinien być niezakłócony, aby młody organizm mógł się zregenerować i nabrać sił, odpowiedni sen jest bardzo ważny dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego23.

Eksperci zalecają konkretną długość snu dla optymalnego zdrowia dzieci23:
•    Niemowlęta (od 4 do 12 miesięcy) powinny regularnie spać od 12 do 16 godzin na dobę (w tym drzemki)
•    Dzieci w wieku od 1 roku do 2 lat powinny regularnie spać od 11 do 14 godzin na dobę (w tym drzemki)
•    Dzieci w wieku od 3 do 5 lat powinny regularnie spać od 10 do 13 godzin na dobę (w tym drzemki)

Zgodnie z zaleceniami ekspertów niemowlęta i małe dzieci powinny unikać jakichkolwiek multimediów ekranowych24. Bajka na dobranoc nie jest więc wskazanym sposobem na zaśnięcie.

Za ciepło, czyli o przegrzewaniu organizmu dziecka

Warto wychodzić z dzieckiem na dwór niezależnie od pogody – należy jednak zadbać, aby jego ubiór był odpowiedni do warunków atmosferycznych. Odpowiedni nie oznacza jednak zawsze kilku warstw, czapki i wełnianych skarpetek: przegrzanie organizmu również nie jest wskazane. A przy grubym ubraniu i porządnej dawce ruchu o to nietrudno, przez co dziecko może się zgrzać, spocić i łatwiej złapać infekcję. Niewłaściwe jest też unikanie wietrzenia domu i intensywne podkręcaniu kaloryferów, żeby było ciepło. Komfort cieplny jest oczywiście bardzo ważnym aspektem, zwłaszcza że termoregulacja u maluchów nie jest jeszcze tak rozwinięta jak u dorosłych i potrafią się one szybko wyziębić25. Właściwa ocena potrzeb termicznych dziecka nie jest łatwa dlatego warto po prostu sprawdzać temperaturę ciała dziecka (np. na karku) zamiast zawsze, bez wyjątku zakładać mu wiele ubrań „na wszelki wypadek”.

 

Odporność i zdrowie niemowlaka i dziecka

buttonybutton_2.png

 

 

Przypisy Rozwiń
  • 1. Osugi Y, Hara J, Kurahashi H i wsp. Age related changes In surface antigens on peripherial lymphocytes of healthly children. Clin Exp Immunol 1995;100:543-548.
  • 2. Majkowska-Wojciechowska B. Zmiany układu immunologicznego wraz z wiekiem. Żywność dla zdrowia.
  • 3. Lydyard PM i wsp. Immunologia. Krótkie wykłady. PWN S.A. Warszawa 2001.
  • 4. a. b. Dymarska E. i wsp., Wpływ sposobu odżywiania na układ odpornościowy. Immunomodulacyjne działanie kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych oraz przeciwutleniaczy. Nowiny lekarskie 2013, 82, 3, 222–231
  • 5. Poradnik karmienia piersią według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2015
  • 6. Feleszko W., Karmienie piersią – najskuteczniejsza immunostymulacja w okresie noworodkowym,  Biuletyn dla środowisk medycznych „Żywność dla zdrowia” nr 8 – maj 2008 r
  • 7. Swanson D. i wsp., Omega-3 fatty acids EPA and DHA: health benefits throughout life. Advances in Nutrition, 2012, 3.1: 1-7.
  • 8. Świątkowska D., Poradnik żywienia dla kobiet w ciąży, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2013
  • 9. Krzysio M. i wsp., Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka, Adv Clin Exp Med 2007, 16, 1, 123–133
  • 10. Hewison M. Vitamin D and immune function: autocrine, paracrine or endocrine? Scand J Clin Lab Invest (Suppl) 2012;243:92-102
  • 11. Rusińska A. i wsp., Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland, Front Endocrinol 2018, 9, 246
  • 12. Pludowski P, Holick MF, Pilz S i wsp. Vitamin D effects on musculoskele¬tal health, immunity, autoimmunity, cardiovascular disease, cancer, fertility, pregnancy, dementia and mortality-A review of recent evi¬dence. Autoimmun Rev. 2013;12:976-89.
  • 13. PZH Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, http://szczepienia.pzh.gov.pl/ [dostęp online: 19.12.2018]
  • 14. a. b. World Health Organization, Global Vaccine Action Plan 2011-2020. Geneva, 2012.
  • 15. Jackowska T., Kłyszewska M., Realizacja szczepień zalecanych u dzieci i ocena świadomości ich rodziców. Pediatria Polska, 2010, 85.3: 201-206.
  • 16. a. b. c. d. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 października 2018 r. (poz. 104) w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2019
  • 17. O’Brien K. i wsp., Burden of disease caused by Streptococcus pneumoniae in children younger than 5 years: global estimates. The Lancet, 2009, 374.9693: 893-902.
  • 18. a. b. WHO Physical activity Fact sheet Updated February 2018
  • 19. Shephard R I wsp., Physical activity and the immune system. Canadian Journal of Sport Sciences, 1991.
  • 20. National Association for Sport and Physical Education. Active Start: A Statement of Physical Activity Guidelines for Children Birth to Five Years. 2nd ed. Reston, VA: NASPE; 2009.
  • 21. Szajewska H., Horvath A., Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2017
  • 22. Glaser R., Handbook of Human Stress and Immunity. Academic Press, 2014.
  • 23. a. b. Paruthi S. i wsp., Recommended amount of sleep for pediatric populations: a consensus statement of the American Academy of Sleep Medicine. Journal of Clinical Sleep Medicine, 2016, 12.06: 785-786.
  • 24. American Academy of Pediatrics Council on Communications, Media and Young Minds. Pediatrics, 2016, 138.5.
  • 25. Ringer S., Core concepts: thermoregulation in the newborn part I: basic mechanisms. NeoReviews, 2013, 14.4: e161-e167.

Czy znalazłeś odpowiedź na swoje pytanie?
Jeśli nie zadaj pytanie ekspertowi.

Chcesz regularnie otrzymywać porady dopasowane do wieku Twojego maluszka? Zapisz się do naszego newslettera!
Chcesz regularnie otrzymywać
porady dopasowane do wieku
Twojego maluszka?
Zapisz się do naszego newslettera!

Obowiązek informacyjny cookies:

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie w ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Pliki cookies umożliwiają nam zbieranie anonimowych danych statystycznych w celu usprawnienia działania witryny, a po uzyskaniu Twojej zgody, umożliwiają nam dokonywanie pomiarów i analiz korzystania z witryny (analityczne pliki cookie), dostosowywanie witryny do Twoich zainteresowań (personalizujące pliki cookie) oraz przedstawianie odpowiednich dla Ciebie informacji oraz reklam (pliki cookie do targetowania), w tym w ramach newslettera, powiadomień webpush, usługi retargetingu a także w celu oceny niektórych informacji o Tobie w ramach zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych (w tym profilowanie).

Jeżeli chcesz zmodyfikować lub odwołać zgodę na zapisywanie plików cookies, możesz zrobić to w poniższej zakładce „Dostosuj ustawienia prywatności”, a także w ustawieniach przeglądarki.

W zakresie, w jakim pliki cookies będą zawierać Twoje dane osobowe, podstawą ich przetwarzania jest uzasadniony interes administratora danych (Fundacja Nutricia z siedzibą w Warszawie) - jakim jest potrzeba zapewnienia najwyższej jakości treści prezentowanych przez Fundacja Nutricia poprzez ich dostosowanie do preferencji użytkowników oraz marketing usług Fundacja Nutricia i jej partnerów Google LLC Heureka Huge Idea Sp. z o.o. Freshmail Sp. z o.o. Berry Fish Limited Poczta Polska TNT .

W każdej chwili możesz skontaktować się z nami - biuro@fundacjanutricia.pl lub dowiedzieć się więcej o naszej Polityce Prywatności i Cookies.