Przez wiele lat nauka o żywieniu niemowląt skupiała się na analizie pojedynczych składników mleka kobiecego, traktując je jak doskonałą listę substancji, m.in. witamin, białek i tłuszczów. Dziś następuje przełom – rozumiemy, że natura to nie tylko „co”, ale i „jak”. Struktura cząsteczek składników znajdujących się w pokarmie ma znaczenie dla możliwości ich wykorzystania przez organizm. Wiedza o charakterystycznej architekturze kuleczek lipidowych mleka matki rzuca nowe światło na kwestię żywienia niemowląt.
Architektura kuleczki lipidowej – na czym polega jej fenomen?
W mleku kobiecym tłuszcze występują w postaci dużych kuleczek lipidowych. Triglicerydy, stanowiące główną frakcję lipidów, są otoczone trójwarstwową błoną, bogatą w substancje bioaktywne. Zalicza się do nich m.in. fosfolipidy, glikolipidy, sfingolipidy i wolne kwasy tłuszczowe 1Nie C., Zhao Y., Wang X. i wsp. (2024) Structure, Biological Functions, Separation, Properties, and Potential Applications of Milk Fat Globule Membrane (MFGM): A Review, Nutrients, 16(5): 587, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10935281/.2Szajewska H., Gruszfeld D., Kwinta P. i wsp. (2026) Nowoczesne strategie modyfikacji tłuszczów w żywieniu niemowląt: od składu lipidów do dużych kropli tłuszczu pokrytych fosfolipidami, 23(4), dostęp: https://www.standardy.pl/artykuly/id/2228..
Substancje zawarte w błonie wykazują pozytywny wpływ na rozwój układu nerwowego (w tym mózgu), funkcje poznawcze oraz dojrzewanie układu odpornościowego 3Pan J., Chen M., Li N. i wsp. (2023) Bioactive Functions of Lipids in the Milk Fat Globule Membrane: A Comprehensive Review, Foods, 12(20): 3755, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10606317/.. Co więcej, specjalna struktura kuleczek lipidowych mleka ma znaczenie dla przebiegu procesu trawienia tłuszczów u niemowląt.
Tłuszcze w mleku i tajemnica łatwego trawienia
Dzięki swojej charakterystycznej budowie, naturalnie występujące w mleku mamy duże kuleczki tłuszczowe otoczone błoną są trawione stopniowo. Powoduje to, że lipidy uwalniają się w tempie dostosowanym do możliwości niedojrzałego przewodu pokarmowego niemowlęcia 4Thomassen G. G. M., Abrahamse E., Mischke M. i wsp. (2024) In Vitro gastrointestinal lipid handling and bioaccessibility rate of infant formula with large phospholipid-coated lipid droplets are different from those of standard formula and closer to human milk, Food Hydrocolloids, 156: 110336, dostęp: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0268005X24006106..
Jednocześnie błona działa jak naturalny emulgator – chroni przed “zlepianiem się” kuleczek tłuszczowych i zapewnia stabilne rozmieszczenie cząsteczek w mleku. Wpływa to na dostęp enzymów trawiennych oraz ich działanie 5Manoni M., Di Lorenzo C., Ottoboni M. i wsp. (2020) Comparative Proteomics of Milk Fat Globule Membrane (MFGM) Proteome across Species and Lactation Stages and the Potentials of MFGM Fractions in Infant Formula Preparation, Foods, 9(9): 1251, dostęp: https://www.mdpi.com/2304-8158/9/9/1251..
Struktura lipidów mleka mamy wspomaga więc proces trawienia i wchłaniania tłuszczów. Tym samym obecność błony kuleczki tłuszczowej ma znaczenie dla możliwości wykorzystania tłuszczów z pokarmu do pełnienia przez nie swojej roli, fundamentalnej dla rozwoju dziecka, bo związanej z budowaniem układu nerwowego i dostarczeniem energii potrzebnej do intensywnego wzrostu 6Szajewska H., Gruszfeld D., Kwinta P. i wsp. (2026) Nowoczesne strategie modyfikacji tłuszczów w żywieniu niemowląt: od składu lipidów do dużych kropli tłuszczu pokrytych fosfolipidami, 23(4), dostęp: https://www.standardy.pl/artykuly/id/2228..
Formuły nowej generacji
Wiedza o znaczeniu struktury kuleczek lipidowych mleka matki znajduje swoje odzwierciedlenie wcechach mlek modyfikowanych nowej generacji.Nowoczesne technologie pozwalają obecnie na bliskie odtwarzanie budowy tłuszczów pokarmu kobiecego.
Choć najbardziej zaawansowane formuły nie opierają się już tylko na odwzorowywaniu składu mleka mamy, nadal znaczenie ma uwzględnianie w nich substancji bioaktywnych zbliżonych do związków zawartych naturalnie w pokarmie kobiecym. Wartymi uwagi składnikami mieszanek mlecznych są m.in. galakto- i fruktooligosacharydy (GOS/FOS), naśladujące działanie prebiotyczne oligosacharydów mleka kobiecego (HMO).