Powrót

Jak niedobór żelaza wpływa na rozwój dziecka

Po ukończeniu 6 miesiąca życia, organizm malucha powinien czerpać składniki odżywcze nie tylko z mleka, ale również z produktów spożywczych. Do składników, które należy dostarczać z pożywieniem należy między innymi żelazo. Według najnowszych zaleceń ESPHGAN rekomenduje się wprowadzenie do diety dziecka produktów będących źródłem żelaza, lub produktów wzbogacanych w żelazo z powodu jego znaczących funkcji 1. Żelazo wpływa między innymi na rozwój funkcji poznawczych, bierze udział w tworzeniu krwinek czerwonych, wchodzi w skład wielu enzymów i uczestniczy w zwalczaniu wirusów i bakterii. Dziecko po ukończeniu 1 roku życia   potrzebuje aż 4x więcej żelaza niż dorosły w przeliczeniu na kilogram masy ciała 2. Pamiętaj, że brzuszek malucha jest jeszcze mały, dlatego tak ważne jest, żeby to co do niego trafiało miało wysoką wartość odżywczą.

 

Źródła żelaza hemowego i niehemowego

Występujące w naturze, produkty roślinne jak i produkty odzwierzęce mogą być źródłem żelaza w diecie, jednak mogą się różnić od siebie stopniem przyswajania tego składnika. Lepiej wchłaniane jest żelazo hemowe, znajdujące się głównie w:

 

  • jajach
  • mięsie (wołowina, cielęcina)
  • rybach

 

Produkty roślinne zawierają żelazo niehemowe, które możemy znaleźć w nasionach roślin strączkowych, warzywach liściastych, pełnoziarnistych produktach zbożowych. Jednak produkty te odznaczają się słabszym wchłanianiem w organizmie 2. Na rynku możemy znaleźć także produkty, które są wzbogacane żelazem jak kaszki, kleiki i mleko np. modyfikowane, i mogą być wygodnym oraz alternatywnym rozwiązaniem dla tych, którzy szukają ułatwienia w zbilansowaniu diety malucha również po 1. roku życia.

 

Źródła żelaza w produktach

Odzwierzęcych

 

Roślinnych

Mięso tj wołowina, cielęcina, baranina, kaczka, królik; podroby mięsne

 

Ryby jak łosoś, makrela atlantycka, sardele, dorsz

 

Jaja

 

 

Produkty zbożowe jak chleb z pełnego przemiału, kasza jaglana, kasza pęczak, brązowy ryż, płatki owsiane, płatki jęczmienne, kaszki mleczne i bezmleczne,  kaszki wielozbożowe, kleiki wzbogacane żelazem, makarony pełnoziarniste, pieczywo typu graham

 

Nasiona i ziarna jak słonecznik, sezam, mak, dynia

Orzechy pistacjowe, laskowe, arachidowe, migdały, orzechy włoskie. Orzechy warto podawać w postaci zmielonej lub masła orzechowego, jeżeli jedzenie orzechów nadal dla dziecka jest problematyczne

 

Nasiona roślin strączkowych jak fasola, soczewica, ciecierzyca, groch

 

Warzywa jak bób, boćwina, brokuły, burak, fasolka szparagowa, groszek cukrowy, koper ogrodowy, pietruszka, szpinak, jarmuż. Pamiętaj, że ta grupa ma też witaminę C także warto je dodawać do każdego posiłku w celu lepszego przyswojenia żelaza

 

Owoce jak porzeczki, maliny, morele, śliwki, daktyle. Pamiętaj, że ta grupa ma też witaminę C także warto je dodawać do każdego posiłku w celu lepszego przyswojenia żelaza

 

 

Skutki niedoboru żelaza w diecie dziecka

Podczas 1000 pierwszych dni życia dziecka, jego organizm intensywnie się rozwija i potrzebuje wartościowych posiłków. Po ukończeniu 6 miesiąca żelazo musi zostać dostarczone z pożywienia, ponieważ jego rezerwy w organizmie przestają być wystarczające do odpowiedniego rozwoju. Dzieci w okresie 1-3 lat powinny dziennie dostarczać około 7 mg żelaza 2. Niedobór tego pierwiastka jest jednym z najczęstszych występujących niedoborów na świecie, a dzieci z racji dynamicznego wzrostu są w szczególnej grupie ryzyka, zwłaszcza te o niskiej masie urodzeniowej 3. Niestety badania wykazują, że nie wszystkie Polskie dzieci są odpowiednio odżywione, bo co 4 dziecko ma niedobór żelaza 4!

 

Objawy anemii (niedokrwistości) u dzieci

Objawy niedoboru żelaza początkowo są nieme, bo organizm dziecka jeszcze jest w stanie korzystać z rezerw, które posiada. W przypadku dłuższego braku spożycia tego pierwiastka może rozwinąć się niedokrwistość u dziecka, czyli anemia, która będzie widoczna w badaniach krwi. Do alarmujących objawów niedokrwistości u dzieci należy wymienić:

  • bladość skóry,
  • łamliwość paznokci i włosów
  • objawy neurologiczne jak: osłabienie i brak energii, brak koncentracji
  • bolesny i gładki język
  • szybka męczliwość
  • brak apetytu
  • słaby przyrost na masie ciała

Nieleczona anemia może przyczynić się do znacznie groźniejszych konsekwencji dla zdrowia, dlatego jeżeli dziecko ma takie objawy, warto je skonsultować z lekarzem 5.

Niedobór żelaza również u niemowląt

Niemowlęta należą do grupy ryzyka, u których może wystąpić niedobór żelaza. Niedokrwistość z powodu żelaza najczęściej dotyka dzieci pomiędzy 6. miesiącem życia a 20. miesiącem życia. Dziecko będące w łonie matki otrzymuje żelazo od mamy przez łożysko, nawet wtedy kiedy mama wykazuje niedobory tego pierwiastka, dlatego tak ważne jest, żeby pamiętać o odpowiednim żywieniu mamy w trakcie trwania ciąży. Co ciekawe, badania pokazują, że aż 70% żelaza zawartego w hemoglobinie dziecka w jego pierwszym roku życia pochodzi właśnie z okresu prenatalnego. Stężenie żelaza trudno oszacować w pierwszym miesiącu życia dziecka z powodu wielu zmian w organizmie dziecka po urodzeniu. W czasie pierwszych  4-6 miesięcy życia, kiedy podstawą żywienia dziecka jest jedynie mleko, zużywane są zapasy żelaza, które zostały zgromadzone w łonie matki. U dzieci urodzonych przedwcześnie, szacuje się, że zapasy wystarczają na znacznie krótszy czas, bo tylko na 2-3 miesiące i należy się przy nich zawsze konsultować z lekarzem w celu zapotrzebowania na dany składnik. Podczas rozszerzania diety warto pamiętać o podaniu produktów, które są źródłem żelaza, ponieważ dziecko po 4-6 miesiącu wymaga dostarczenia żelaza z innego źródła niż samo mleko.

Konsekwencje anemii (niedokrwistości)

Wykazano, że dzieci z niedoborem żelaza mogą charakteryzować się gorszymi funkcjami poznawczymi 5. Zbyt mała podaż tego pierwiastka może również przyczynić się do obniżenia sprawności fizycznej, zdolności koncentracji i zwiększa podatność na infekcje 2. W początkowym, krytycznym dla rozwoju mózgu okresie życia w odróżnieniu od niedoboru w późniejszym wieku - powoduje zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, które nie ustępują pomimo późniejszej suplementacji, dlatego tak istotne jest zadbanie o zbilansowane posiłki w pierwszych latach życia dzieci 56.

Suplementacja żelazem, czy produkty bogate w żelazo?

Dziecko podczas dynamicznego rozwoju potrzebuje wyjątkowych substancji w pożywieniu. U maluchów w okresie 1-3 r.ż, które nie mają niedoborów i nie mają niskiej masy urodzeniowej, nie ma takich zaleceń, które rekomendują podawanie suplementów żelaza w celu uniknięcia potencjalnych niedoborów. To właśnie odpowiednio zbilansowana dieta powinna dostarczyć wystarczającą ilość tego pierwiastka 7. Zaleca się by produkty w diecie dziecka były wzbogacane w żelazo tj kleiki, kaszki i produkty naturalnie zawierające żelazo jak mięso, ryby, produkty zbożowe 1. Okazuje się, że istotne jest także z czym się podaje produkty będące źródłem żelaza 7. Do potraw, które są na bazie produktów bogatych w żelazo warto dodać produkty zawierające witaminę C. Okazuje się, że dodatek tej witaminy zwiększa przyswajanie żelaza w organizmie dziecka 8. Oto przykłady jak można połączyć je w jedno danie:

  • Kaszka wzbogacana żelazem z owocami jagodowymi jak: truskawki, maliny, borówki
  • Krupnik jęczmienny z gotowaną cielęciną i natką pietruszki
  • Gulasz drobiowy z brokułami i papryką czerwoną
  • Kaszka zbożowa mleczna z musem jabłkowym
  • Kanapka z pieczywa graham z pastą z pieczonej ryby, marchewki i natki pietruszki
  • Zupa buraczkowa z ziemniakami, jajkiem i koperkiem

Bilansowanie diety dzieci po 12 m.c nie zawsze musi być łatwe, zwłaszcza u niejadka. Posiłkowanie się produktami wzbogacanymi w żelazo jak i mlekiem modyfikowanym dopasowanym do wieku  może ułatwić zbilansowanie diety malucha w tym ważnym okresie życia 9.

 

Przypisy Rozwiń
  • 1. a. b. Szajewska H, Socha P i wsp, Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, STANDARDY MEDYCZNE /PEDIATRIA 2014 T. 11;321-338
  • 2. a. b. c. d. Jarosz M., Normy Żywienia dla Populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia 2017
  • 3. Fewtrell M. et al. (2014), Iron Requirements of Infants and Toddlers, ESPGHAN Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr (58), P. 119- 129.
  • 4. Weker H., Socha P. i wsp., Raport: Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. do 36. miesiąca życia, Instytut Matki i Dziecka, 2016
  • 5. a. b. c. Pleskaczyńska A., Dobrzańska A, Profilaktyka niedoboru żelaza u dzieci – standard postępowania, Standardy medyczne/pediatria n 2011 n t. 8 n 100–106
  • 6. Szajewska H., Żelazo w żywieniu niemowląt, Nowa Pediatria 2/2004, s. 61-65
  • 7. a. b. Chmielewska A., Suplementacja żelazem u dzieci – aktualny stan wiedzy, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA: 2018:T.15 :285-292
  • 8. Gertig H., Przysławski J. Bromatologia. Zarys nauki o żywności i żywieniu człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007
  • 9. Marjolijn D Akkermans et al., A micronutrient-fortified young-child formula improves the iron and vitamin D status of healthy young European children: a randomized, double-blind controlled trial, Am J Clin Nutr 2017;105:391–9

Czy znalazłeś odpowiedź na swoje pytanie?
Jeśli nie zadaj pytanie ekspertowi.

Chcesz regularnie otrzymywać porady dopasowane do wieku Twojego maluszka? Zapisz się do naszego newslettera!
Chcesz regularnie otrzymywać
porady dopasowane do wieku
Twojego maluszka?
Zapisz się do naszego newslettera!

Obowiązek informacyjny cookies:

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie w ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Pliki cookies umożliwiają nam zbieranie anonimowych danych statystycznych w celu usprawnienia działania witryny, a po uzyskaniu Twojej zgody, umożliwiają nam dokonywanie pomiarów i analiz korzystania z witryny (analityczne pliki cookie), dostosowywanie witryny do Twoich zainteresowań (personalizujące pliki cookie) oraz przedstawianie odpowiednich dla Ciebie informacji oraz reklam (pliki cookie do targetowania), w tym w ramach newslettera, powiadomień webpush, usługi retargetingu a także w celu oceny niektórych informacji o Tobie w ramach zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych (w tym profilowanie).

Jeżeli chcesz zmodyfikować lub odwołać zgodę na zapisywanie plików cookies, możesz zrobić to w poniższej zakładce „Dostosuj ustawienia prywatności”, a także w ustawieniach przeglądarki.

W zakresie, w jakim pliki cookies będą zawierać Twoje dane osobowe, podstawą ich przetwarzania jest uzasadniony interes administratora danych (Fundacja Nutricia z siedzibą w Warszawie) - jakim jest potrzeba zapewnienia najwyższej jakości treści prezentowanych przez Fundacja Nutricia poprzez ich dostosowanie do preferencji użytkowników oraz marketing usług Fundacja Nutricia i jej partnerów Google LLC Heureka Huge Idea Sp. z o.o. Freshmail Sp. z o.o. Berry Fish Limited Poczta Polska TNT .

W każdej chwili możesz skontaktować się z nami - biuro@fundacjanutricia.pl lub dowiedzieć się więcej o naszej Polityce Prywatności i Cookies.