Spis treści
Słowo “tłuszcz” często budzi obawy rodziców, ponieważ przywodzi na myśl skojarzenia z niezdrową dietą i nadmierną masą ciała. Jednak lipidy są dla dzieci absolutnie kluczowym składnikiem odżywczym. To z nich maluch czerpie energię potrzebną do intensywnego wzrostu. Lipidy stanowią również podstawowy składnik do budowy mózgu i struktur układu nerwowego. Nie ma więc pełnowartościowej diety bez wystarczającej ilości tłuszczów. Ważny jest również wybór ich rodzaju. Dostarczenie organizmowi zdrowych tłuszczów (czyli tłuszczów nienasyconych) ma szczególnie duże znaczenie w czasie 1000 pierwszych dni życia, gdy dziecko intensywnie się rozwija.
Fundament układu nerwowego: jak lipidy budują mózg dziecka?
Ludzki mózg z znacznej części składa się z tłuszczów – lipidy stanowią aż połowę jego suchej masy1Bruce K. D., Zsombok A., Eckel R. H. (2017) Lipid Processing in the Brain: A Key Regulator of Systemic Metabolism, Frontiers in Endocrinology, 8: 60, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5378716/.. Charakterystyczną cechą tkanek mózgu jest wysoka zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasów tłuszczowych należących do rodzin:
- Omega-3 – przede wszystkim kwasu dokozaheksaenowego (DHA) i eikozapentaenowego (EPA),
- Omega-6 – w szczególności kwasu arachidonowego (ARA).
Lipidy tworzą również aż 70-80% osłonek mielinowych, czyli struktur otaczających nerwy, dzięki którym impulsy nerwowe przebiegają szybko i bez zakłóceń. Są one zbudowane przede wszystkim z fosfolipidów, glikolipidów i cholesterolu. Kwasy tłuszczowe (w tym wymienione wyżej kwasy należące do rodziny omega-3 i omega-6) stanowią ważną część budowy zarówno fosfolipidów, jak i glikolipidów tworzących osłonki mielinowe 2Poitelon Y., Kopec A. M., Belin S. (2020) Myelin Fat Facts: An Overview of Lipids and Fatty Acid Metabolism, Cells, 9(4): 812, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7226731/..
Bez odpowiednich lipidów osłonki mielinowe nie mogłyby więc powstawać, a ich obecność i odpowiednia gęstość jest bardzo ważna dla rozwoju dziecka – bezpośrednio wpływa m.in. na naukę, pamięć i koncentrację 3Khelfaoui H., Ibaceta-Gonzalez C., Angulo M. C. (2024) Functional myelin in cognition and neurodevelopmental disorders, Cellular and Molecular Life Sciences, 81(1): 181, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11016012/.. Ma znaczenie również w kontekście rozwoju mowy malucha 4Corrigan N. M., Yarnykl V. L., Huber E. i wsp. (2022) Brain myelination at 7 months of age predicts later language development, 263: 119641, dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36170763/..
Dbając o odpowiednią ilość i jakość tłuszczów w diecie w pierwszych latach życia (w tym włączenie do diety źródeł kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6) wspomagasz więc rozwój mózgu niemowlaka i małego dziecka oraz prawidłowe funkcjonowanie jego układu nerwowego.
Dlaczego witaminy potrzebują lipidów?
Do czego jeszcze potrzebne są tłuszcze w diecie dziecka? Kolejna z ważnych funkcji tych składników pokarmowych to udział w przyswajaniu witamin A, D, E i K 5Rychlik E., Stoś K., Woźniak A. i wsp. (red.) (2024) Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, dostęp: https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/normy-02.01.pdf.. Lipidy uczestniczą w procesie ich wchłaniania w jelicie cienkim. Dzięki temu witaminy mogą zostać wykorzystane przez organizm. Nawet z najzdrowszych posiłków nie da się czerpać w pełni wszystkich wartości odżywczych, jeśli zabraknie w nich tłuszczów.
Przyswojenie witamin A, D, E, K u dzieci ma niebagatelne znaczenie. Witamina A jest niezbędna m.in. w procesie widzenia, a witaminy D i E odgrywają rolę w budowaniu odporności 6Rychlik E., Stoś K., Woźniak A. i wsp. (red.) (2024) Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, dostęp: https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/normy-02.01.pdf..
Lipidy częścią każdej komórki w ciele malucha
Funkcje budulcowe lipidów nie ograniczają się tylko do mózgu oraz innych części układu nerwowego. Tłuszcze współtworzą błonę każdej komórki w ciele człowieka 7Rychlik E., Stoś K., Woźniak A. i wsp. (red.) (2024) Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, dostęp: https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/normy-02.01.pdf.. W ten sposób odgrywają zasadniczą rolę w procesie wzrastania młodego organizmu. Dlatego dbanie o dietę, w tym dostarczenie odpowiedniej ilości tłuszczów w stosunku do relatywnie wysokiego zapotrzebowania intensywnie rosnącego dziecka, ma kluczowe znaczenie dla jego rozwoju.
