Powrót

Zboża – dlaczego są niezastąpione w diecie dziecka?

 

Odpowiednio zbilansowany jadłospis jest fundamentem prawidłowego rozwoju i zdrowia malucha. Istotnym elementem codziennego menu niemowlęcia, które oprócz mleka mamy poznaje już inne pokarmy, są produkty zbożowe – cenne źródło ważnych składników odżywczych, a także energii. Zobacz, co może zboże!

Nawyki żywieniowe i preferencje smakowe wykształcone w początkowym okresie życia mogą zaprocentować w dorosłości. To od decyzji żywieniowych rodziców, podejmowanych w kluczowym okresie 1000 pierwszych dni, zależy zdrowie dziecka – nie tylko teraz, ale również w przyszłości.Właśnie dlatego eksperci zalecają, aby w pierwszym półroczu życia dziecka karmić je wyłącznie piersią. Jeśli maluszek jest już na etapie rozszerzania diety i z chęcią zjada warzywa oraz owoce, kolejnym pokarmem, który na dłużej powinien zagościć w jego menu, są produkty zbożowekaszki oraz kleiki1. W drugim półroczu życia stają się one ważnym elementem codziennego, urozmaiconego jadłospisu, a ich konsystencja pomaga przejść dziecku od diety płynnej, opartej wyłącznie o mleko, do bardziej stałych produktów2.

Zbożowe ABC

Dzięki zawartości różnorodnych zbóż, takich jak pszenica, owies, proso, gryka, żyto, jęczmień, ryż i kukurydza, kaszki zbożowe przeznaczone dla najmłodszych stanowią wartościowe źródło energii – ważnej dla rozwijającego się mózgu, a także aktywności fizycznej3.

Ziarna zbóż to doskonałe źródło3:

  • węglowodanów – ważnych dla nauki i wzmożonej koncentracji, ponieważ dostarczają do mózgu dziecka niezbędną dla jego pracy glukozę. Dlatego właśnie wartościowe śniadanie powinno zawierać produkty zbożowe4;
  • błonnika pokarmowego, który korzystnie wpływa na funkcje układu pokarmowego maluszka, w tym prawidłowe trawienie. Ponadto wspiera proces oczyszczania organizmu z toksyn i metali ciężkich oraz stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii w jelitach. Błonnik daje również uczucie sytości, dlatego podawanie kaszki wieczorem jest dobrym pomysłem na jadłospis dla malucha;
  • witamin z grupy B, wpierających układ nerwowy;
  • wapnia, magnezu czy fosforu, biorących udział w budowie kości, odpowiadających za funkcje układu mięśniowego i prawidłowe reakcje na stres;
  • selenu i cynku, odpowiadających za prawidłowe funkcje układu odpornościowego, walkę z wolnymi rodnikami czy aktywację różnych enzymów w organizmie;
  • żelaza, biorącego udział w procesach krwiotwórczych i detoksykacji organizmu;
  • potasu, kontrolującego poziom wody w organizmie, ciśnienie krwi, budowę mięśni czy ogólną równowagę kwasowo-zasadową organizmu.

Dodatkowo kaszki mleczne, czyli z dodatkiem mleka modyfikowanego, są pełnowartościowym posiłkiem – dostarczają młodemu organizmowi odpowiednich ilości białka, tłuszczu, węglowodanów, a także składników niezbędnych do rozwoju, m.in. wapnia, żelaza, jodu, witamin A, D, C, E czy z grupy B.

Zboża i kasze – które warto jeść

Różnorodne zboża to ważny składnik jadłospisu na każdym etapie życia człowieka. Produkty zbożowe są doskonałym źródłem węglowodanów, składników mineralnych takich jak magnez, cynk czy żelazo oraz witamin m.in. z grupy B, . Zawierają również mniejsze ilości białka oraz tłuszczu (w zależności od gatunku zboża). Produkty zbożowe możemy podzielić na oczyszczone (potocznie „białe”) oraz pełnoziarniste („z pełnego przemiału” lub „razowe”). Produkty pochodzące z pełnego przemiału są dodatkowo doskonałym źródłem błonnika, który odpowiada za prawidłowe działanie jelit i zapobieganie zaparciom, a zaliczamy do nich: grube kasze, np. gryczana, pęczak czy ryż brązowy, mąki razowe i produkty z niej wytworzone, np. pieczywo razowe, pieczywo graham czy makarony razoweJarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017.. Do tej grupy produktów zaliczają się również naturalne płatki zbożowe np. owsiane, żytnie czy jęczmienne. Energia po spożyciu węglowodanów złożonych takich jak zboża jest uwalniana stopniowo. Sprzyja temu błonnik występujący w produktach pełnoziarnistych i dlatego zaleca się spożywanie ich kilka razy dziennie . Produkty oczyszczone są pozbawione łupiny nasiennej, która „otula” ziarno zboża, a właśnie ona jest głównym źródłem błonnika, składników mineralnych oraz witamin.
Aby dorosły człowiek chętnie sięgał po wartościowe węglowodany, już w okresie dzieciństwa powinien poznawać i zaakceptować różnorodny smak produktów, pochodzących ze zbóż, takich jak:

  • Ryż – zajmuje 3 miejsce na świecie pod względem uprawy. Istnieje wiele jego rodzajów, jednak do najczęściej spotykanych zalicza się ryż brązowy, który nie jest pozbawiony łuski, w związku z tym jest źródłem błonnika i składników mineralnych. Może jednak wymagać dłuższego gotowania niż ryż biały. Na rynku można spotkać również ryż długoziarnisty (np. basmati czy jaśminowy) lub ryż biały o krótszych ziarenkach , który jest lekkostrawny i zalecany przy biegunkachZdrojewicz Z., Jagodziński A., Kowalik M., Ryż to zdrowie – prawda czy mit?, Medycyna Rodzinna, 2017, 20 (1), 53-59 Kulczyński B., Gramza-Michałowska A., Właściwości prozdrowotne fruktanów typu inuliny. Medycyna Rodzinna, 2016, 2, 86-90. Żaden rodzaj ryżu nie zawiera glutenu, dlatego świetnie sprawdza się w diecie dzieci, u których stwierdzono alergię na gluten czy pszenicę, chorobę Duhringa lub celiakię.

 

  • Pszenica – ziarna pszenicy tak jak wszystkie zboża są głównie źródłem węglowodanów. Zawarta w pszenicy inulina przyczynia się do lepszej wchłanialności składników mineralnych potrzebnych do budowy kościKulczyński B., Gramza-Michałowska A., Właściwości prozdrowotne fruktanów typu inuliny. Medycyna Rodzinna, 2016, 2, 86-90 (takich jak wapń, fosfor czy magnez). Ponadto produkty pszenne dostarczają organizmowi dziecka witamin z grupy B, w tym kwasu foliowego, witaminy E, żelaza, oraz cynku. Niepozbawione okrywy nasiennej ziarno pszenicy jest bogate w błonnik i sprawnie reguluje pracę jelit.
    Z pszenicy powstaje kasza manna, która jest dobrym sposobem na wprowadzenie glutenu do diety dziecka. Zarówno drobna konsystencja, słodkawy smak i zapach sprawiają, że niemowlęta chętnie ją spożywają. Kasza manna jest także dość uniwersalna pod względem pasujących do niej dodatków: można połączyć ją z owocami i stworzyć kolorowe danie dla dziecka. Dodatkowo kasza manna charakteryzuje się dość wysoką wartością energetyczną w małej porcji co może pomóc w utrzymaniu prawidłowej masy ciała (lub potocznie „wagi”) małego niejadka. Z pszenicy w procesie gotowania i suszenia powstaje także kasza bulgur. Warto o niej wspomnieć, ponieważ, oprócz niewątpliwie wysokich walorów smakowych, jest źródłem witamin z grupy B, w tym cennego kwasu foliowego.

 

  • Orkisz, zwany też szpelcem jest gatunkiem pszenicy i należy do najstarszych roślin uprawnych. Ziarno orkiszu charakteryzuje się wysokim udziałem składników odżywczych tj. węglowodanów, jest doskonałym źródłem białka roślinnego, którego orkisz zawiera więcej niż zwykła pszenica, składników mineralnych w tym selenu, fosforu i miedzi i ponadto jest źródłem błonnika oraz beta- karotenu, czyli prekursora witaminy APiecyk M. i wsp., Charakterystyka i wartość odżywcza ziarna orkiszu i produktów orkiszowych. Bromat. Chem. Toksykol, 2009, 3: 247-251. Warto jednak pamiętać, że wbrew obiegowej opinii, ziarno orkiszu nie jest produktem bezglutenowym.

 

  • Kukurydza – niezastąpione zboże bezglutenoweStępień M., Bogdański B., Nadwrażliwość na gluten — fakty i kontrowersje. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2013, tom 4, nr 4, 183–191 o wszechstronnym zastosowaniu. Ziarna kukurydzy to źródło selenu – pierwiastka śladowego, który w organizmie człowieka najlepiej przyswaja się z produktów roślinnychJarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017. Kaszka kukurydziana, zwana także polentą, jest jedną z popularniejszych kaszek dla niemowląt i dzieci wprowadzanych przy rozszerzaniu diety. Białko ziaren kukurydzy jest jednak ubogie w aminokwasy - lizynę i tryptofan, które należy uzupełnić z innych produktów spożywczych w ciągu dnia, np. produktów mlecznych i chudych mięs.

 

  • Owies – Które dziecko nie słyszało o owsiance? To popularne danie dla maluchów, które ma wiele właściwości odżywczych. Owies na tle innych zbóż zawiera stosunkowo więcej białka o wysokiej wartości odżywczej i tłuszczów składających się głównie z nienasyconych kwasów tłuszczowych, które wspomagają prawidłowy rozwój układu nerwowego malucha. Dzięki zawartości antyoksydantów w postaci związków fenolowychHarasym J., Olędzki R., Pietkiewicz J., Substancje o działaniu przeciwutleniającym obecne w ziarnach owsa (Avena Sativa L.), Engineering Sciences & Technologies/Nauki Inżynierskie i Technologie, 2011, 3, 71-89 owies może nieść korzystny wpływ na odporność i zdrowie dziecka w przyszłościZarzycka K. i wsp. Owies siewny − wartość odżywcza i prozdrowotna oraz wykorzystanie przemysłowe. Med Rodz 2015; 4(18): 182-185. Jest również źródłem fosforu, potasu i wapniaGąsiorowska B. i wsp., Zawartość fosforu, potasu i wapnia w ziarnie wybranych odmian owsa siewnego. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2011, Tom 17, Nr 1, 017-022., żelaza, cynku i krzemuHarasym J., Olędzki R., Pietkiewicz J., Substancje o działaniu przeciwutleniającym obecne w ziarnach owsa (Avena Sativa L.), Engineering Sciences & Technologies/Nauki Inżynierskie i Technologie, 2011, 3, 71-89, oraz błonnika poprawiającego pracę układu pokarmowegoJarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017. Warto wiedzieć, że zawarte w błonniku owsa aktywne biologiczni beta-glukany podczas zagotowania przekształcają się w gęsty śluz, osłaniający błonę śluzową jelit oraz mają zdolność redukcji aktywności bakterii gnilnych w przewodzie pokarmowymZarzycka K. i wsp. Owies siewny − wartość odżywcza i prozdrowotna oraz wykorzystanie przemysłowe. Med Rodz 2015; 4(18): 182-185.

 

  • Żyto – ziarna żyta są bogatym źródłem węglowodanów, ale również białka, witamin i błonnika pokarmowegoJarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017. Zawierają związki fenolowe i fitoestrogeny, które wykazują korzystne działanie przeciwutleniająceJasińska I., Kołodziejczyk P., Michniewicz, J., Ziarno żyta jako potencjalne źródło składników prozdrowotnych w diecie. Żywność: Nauka-Technologia-Jakość, 2006, 13 (2 (47), Supl.), 85-92. Żyto najczęściej jest spożywane w formie pieczywa, ewentualnie otrębów. Smak chleba żytniego może na początku być trudny do zaakceptowania przez dzieci, ale konsekwentne przyzwyczajanie ich do niego, to dobra inwestycja w przyszłość ich nawyków żywieniowych.

 

  • Gryka – ziarna gryki wyróżniają się na tle innych zbóż ponieważ zawierają stosunkowo więcej białka niż inne zboża. Dodatkowo zawierają cenne składniki mineralne , takie jak:, mangan, magnez, cynk, potas, miedź czy fosforJarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017 oraz witaminy z grupy, ale zawiera również witaminę EZarzecka K. i wsp. Wartość odżywcza i prozdrowotna gryki siewnej. Probl Hig Epidemiol 2015, 96(2): 410-413. Gryka jest źródłem ważnych dla zdrowia antyoksydantów - głównie polifenoli i flawonoidów, w tym należącej do nich rutynyStempińska, K. i wsp., Wpływ obróbki termicznej na skład chemiczny i właściwości przeciwutleniające ziarniaków gryki, Żywność: Nauka-Technologia-Jakość, 2007, 14.5, 66-76., która wykazuje się działaniem wzmacniającym naczynia krwionośne. Kaszę gryczaną rodzice zazwyczaj wprowadzają do diety dziecka nieco później niż na etapie niemowlęcy, a szkoda, dostarcza organizmowi również cennego żelaza. Pamiętajmy, że wybierając grykę, kupujmy raczej tę nieprażoną, gdyż jest ona bogatsza w składniki mineralne i witaminy- jest delikatniejsza w smaku.

 

  • Proso – czyli zboże, z którego powstaje kasza jaglana to zboże wysokowęglowodanowe, ze względu na niską zawartość błonnikaKunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K, Tabele składu i wartości odżywczych żywności, PZWL, 2005 uznawana jest za produkt lekkostrawny i dobrze przyswajalny. Charakteryzuje się też wyjątkowo wysoką wartością odżywczą. Kasza jaglana to źródło wielu składników mineralnych tj. fosforu, żelaza, cynku, manganu czy rzadkiego krzemuCzerwińska D., Charakterystyka żywieniowa kasz, cz. II: Wartość odżywcza i zdrowotna kaszy jaglanej, „Przegląd Zbożowo-Młynarski” 2009, nr 11, str. 12–13.. W ostatnich latach kasza ta przeżywa swój renesans. Głównie dlatego, że jest kaszą bezglutenową. Kleik z kaszy jaglanej polecany jest jako jedno z pierwszych produktów zbożowych przy rozszerzaniu diety niemowlaka oraz dla dzieci z problemami żołądkowymi.

 

  • Pęczak (kasza jęczmienna) – pęczak, jest dość niedoceniany mimo, że jest bogaty w witaminy B (szczególnie w witaminę B3, czyli niacynę, która znajduje się w zewnętrznej warstwie zboża) magnez, selen, mangan oraz miedź. W Polsce kasza jęczmienna i czasami pęczak wykorzystywane są głownie do przygotowania tradycyjnego krupniku. A przecież receptą na pełnowartościowe posiłki dziecka mogą być na przykład warzywne kaszotta przygotowane właśnie z pęczaku lub kaszy jęczmiennej.

Zboża glutenowe i bezglutenowe

Zboża zawierające gluten to pszenica (kasza manna, orkiszowa), jęczmień, żyto. Do zbóż bezglutenowych należą m.in. ryż, kukurydza, gryka, proso, amarantus, komosa ryżowa5. Owies również możemy zaliczyć do zbóż bezglutenowych, ale tylko w sytuacji wyboru produktów z produkcji kontrolowanej, gdzie nie ma możliwości zanieczyszczenia innymi zbożami6.

W jakiej formie podawać zboża?

Wybierając zboże dla dziecka, warto pamiętać o jego odpowiedniej jakości i bezpieczeństwie. Młody organizm w okresie 1000 pierwszych dni życia jest bowiem wyjątkowo wrażliwy na wypływ czynników zewnętrznych, w tym spożywanej żywności7. Ta przeznaczona dla dorosłych może zawierać pozostałości szkodliwych substancji w ilościach nieodpowiednich dla maluszka, w przypadku zbóż główne zagrożenie stanowią toksyny pleśniowe7. Zgodnie z prawem8 produkty dla niemowląt i małych dzieci musza spełniać dużo bardziej rygorystyczne normy jakości niż żywność ogólnego spożycia. Gwarancją dopasowania do potrzeb niemowlęcia są kaszki przeznaczone specjalnie dla najmłodszych ze wskazaniem wieku na opakowaniu – są w pełni bezpieczne dla dziecka, a ich konsystencja jest dopasowana do etapu rozwoju. Kupując żywność przeznaczoną dla niemowląt i małych dzieci rodzic ma pewność, że korzysta z produktów najwyższej jakości- naturalnych, mało przetworzonych (bez konserwantów, sztucznych barwników, wzmacniaczy smaku i aromatu), pochodzących z kontrolowanych upraw i hodowli9.

Przypisy Rozwiń
  • 1. Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Pediatria, 2014, 11.3 321-338.
  • 2. Stolarczyk A., Produkty zbożowe pod lupą dietetyka. Standardy Medyczne Pediatria, 2018, T. 15, 261-267
  • 3. a. b. Jarosz M., Normy żywienia dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa, 2017
  • 4. Weker H. (red.), 2016. O żywieniu i aktywności fizycznej dzieci. Prosto, nowocześnie, praktycznie. Wydawca: Miasto Stołeczne Warszawa
  • 5. Przetaczek-Rożnowska, I., Bubis, E., Zboża bezglutenowe alternatywą dla osób chorych na celiakię. Kosmos, 2016, 1, 65, 127-140.
  • 6. Harasym, J., 2011. Obecny status owsa w diecie bezglutenowej. Engineering Sciences & Technologies/Nauki Inzynierskie i Technologie, 3, 57-70.
  • 7. a. b. Socha P. i wsp., Raport Bezpieczeństwo żywności a potrzeby żywieniowe niemowląt i małych dzieci, Warszawa 2015
  • 8. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylające dyrektywę Rady 92/52/WE, dyrektywy Komisji 96/8/WE, 1999/21/WE, 2006/125/WE i 2006/141/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 41/2009 i (WE) nr 953/2009.
  • 9. Poradnik żywienia niemowląt, Medycyna Praktyczna, Kraków 2014

Czy znalazłeś odpowiedź na swoje pytanie?
Jeśli nie zadaj pytanie ekspertowi.

Chcesz regularnie otrzymywać porady dopasowane do wieku Twojego maluszka? Zapisz się do naszego newslettera!
Chcesz regularnie otrzymywać
porady dopasowane do wieku
Twojego maluszka?
Zapisz się do naszego newslettera!

Obowiązek informacyjny cookies:

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie w ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Pliki cookies umożliwiają nam zbieranie anonimowych danych statystycznych w celu usprawnienia działania witryny, a po uzyskaniu Twojej zgody, umożliwiają nam dokonywanie pomiarów i analiz korzystania z witryny (analityczne pliki cookie), dostosowywanie witryny do Twoich zainteresowań (personalizujące pliki cookie) oraz przedstawianie odpowiednich dla Ciebie informacji oraz reklam (pliki cookie do targetowania), w tym w ramach newslettera, powiadomień webpush, usługi retargetingu a także w celu oceny niektórych informacji o Tobie w ramach zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych (w tym profilowanie).

Jeżeli chcesz zmodyfikować lub odwołać zgodę na zapisywanie plików cookies, możesz zrobić to w poniższej zakładce „Dostosuj ustawienia prywatności”, a także w ustawieniach przeglądarki.

W zakresie, w jakim pliki cookies będą zawierać Twoje dane osobowe, podstawą ich przetwarzania jest uzasadniony interes administratora danych (Fundacja Nutricia z siedzibą w Warszawie) - jakim jest potrzeba zapewnienia najwyższej jakości treści prezentowanych przez Fundacja Nutricia poprzez ich dostosowanie do preferencji użytkowników oraz marketing usług Fundacja Nutricia i jej partnerów Google LLC Heureka Huge Idea Sp. z o.o. Freshmail Sp. z o.o. Berry Fish Limited Poczta Polska TNT .

W każdej chwili możesz skontaktować się z nami - biuro@fundacjanutricia.pl lub dowiedzieć się więcej o naszej Polityce Prywatności i Cookies.